Vẫn không được trả lời rõ ràng
Điều bất ngờ là đây là 4 điểm tôi đã đọc được từ luận văn của một bạn sinh viên đại học của tôi năm 2004 về việc tạo thị trường phái sinh chứng khoán ở Việt Nam, và đọc được những luận điểm rưa rứa ở nhiều nơi suốt từ đó đến nay. Chả hạn, nếu ai đó đi tìm thông báo về các sản phẩm phái sinh tín dụng hay cho vay thứ cấp trong BCTN của một số ngân hàng đã sụp đổ của nước ngoài thì cũng không thấy.
Và quan yếu nhất trong việc thực thi những điều này là thái độ, không phải làm cho có. Các thông tin và biểu lộ về rủi ro trong các BCTN 2012 nhiều hơn, nằm cả trong phần nội dung chính và đề cập thêm trong các mỏng tài chính so với những ít từ 2005 đến 2007.
Nếu nhìn lại vấn đề rủi ro lên đường từ đầu tư BĐS, chứng khoán và rủi ro lãi suất, trước khi khủng hoảng xảy ra và ngay cả trong thời gian đó, tôi tin rằng, những thông tin tìm được trong BCTN không nói cho nhà đầu tư biết được doanh nghiệp đang xử lý nó như thế nào. Đây là một điều mà nhiều đồng nghiệp của tôi bên này làm nghiên cứu và các khách mời diễn giả từ các doanh nghiệp gọi là… làm cho có, để tuân quy định hoặc cho giống các công ty khác trong khi tính dễ đọc và có có ích cho quyết định đầu tư là… gần như số không.
Tại sao vậy? Chắc mỗi người có mỗi câu trả lời nhưng có thể phần chung của nhiều câu đáp nằm ở thái độ nhìn nhận về TTCK. Sự kiện HAGL chỉ là một sự kiện gần đây. Tóm lại, nhìn tổng thể, tôi thấy có những chuyển biến đáng kể trong cách mà các CTCK và thị trường vận hành, trong hành vi nhà đầu tư, giới phân tích và giới báo chí theo dõi thị trường. Câu hỏi mà nhiều người có nhẽ quan hoài là BCTN của các công ty niêm yết của Việt Nam đã tiến bộ gì trong các điểm kể trên, và qua đó phản ánh sự phát triển của TTCK Việt Nam như thế nào? Có khi nào các BCTN của Việt Nam chỉ được làm sao cho đẹp, nhiều hình ảnh, đưa nhiều thông tin chuyên môn lên đó… chỉ để chiêm ngưỡng mà không cần biết nội dung của nó có rõ ràng, dễ hiểu và bổ ích hay không? Câu trả lời có lẽ phần nào nằm trong những câu chuyện tôi kể sau đây.
Chúng ta đang xem nó như một thị trường vốn đương đại cần phát triển để cung cấp vốn cho nền kinh tế hay một kênh kiếm “tiền nóng”? Đến việc làm BCTN của DN Dừng lại với những câu hỏi về TTCK nói chung, tôi quay về những câu hỏi đối với BCTN và độ sáng tỏ của thị trường.
Đây là khu vực thưa thuộc vùng “màu xám” - thỉnh thoảng những tuyên bố trong đó khó có thể kiểm chứng là nó chính xác hay không. Tôi tự hỏi, có phải bao năm qua, chúng ta chỉ “trang trí” TTCK một cách hoành tráng hơn, nhưng cái nền tảng thì vẫn vậy? Rõ ràng, ở một thị trường mà nhà cầu pháp lý tương trợ, coi như một phần cơ sở hạ tầng của thị trường còn thiếu, thanh khoản yếu và tập kết vào một số ít cổ phiếu cũng như chính sách quản trị rủi ro kém của các định chế tài chính trung gian thiếu hiệu quả thì khó mà trông chờ những nhà đầu tư có tổ chức “cỡ lớn” tham dự vào thị trường.
Chủ đề mà tôi quan hoài là xem qua các chủ đề “nóng” trên báo chí như về vấn đề bẩm về rủi ro, về hàng tồn kho, đổi thay thành viên HĐQT một cách đột ngột hay vấn đề lương thưởng có được phản ảnh tốt hơn qua thời gian hay không? Một điều đáng mừng là tôi nhìn thấy những thay đổi lớn lao, nhất là ở mảng Báo cáo về rủi ro và sự thay đổi đó không chỉ nằm ở các ngân hàng, nơi bẩm về rủi ro được đặt nặng khá sớm.
Nhưng sự khác biệt là sau Một vài sự kiện và thời kì, người ta có những sự thay đổi rất lớn lao về chuẩn vắng, luật lệ và sự nghiêm khắc của xã hội (bao gồm báo chí, giới nghiên cứu và giới phân tách) về những thông báo từng bị rơi vào mảng xám để giới đầu tư nhỏ, ít có thông báo nội bộ được cảnh báo.
Nói cách khác, không ít nội dung trong BCTN chuyển từ dạng không công bố thông báo sang trạng thái “nói chung chung”. Và có nhẽ đã đến lúc chúng ta cần lấy quan điểm rộng rãi về cách thức nhà đầu tư trong và ngoài nước muốn các dụng cụ bàn bạc với cổ đông đó (bao gồm BCTN) thay đổi sao cho có lợi cho họ.
Nhưng hàm chứa trong nó lại là những vấn đề cũ. Những câu hỏi như HĐQT làm gì để được hưởng lương thưởng cao, chuẩn xác là bao lăm, công ty được cai quản ra sao, kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro như thế nào.
Mặt khác, các thông báo được cung cấp về quản trị các loại rủi ro đáng tin cẩn và hữu ích đến mức nào? chẳng hạn, thưa của Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) năm 2012 nói rất nhiều về quản trị rủi ro và phát triển vững bền, nhưng phần lớn trong số đó là những thông tin tích cực.
Liệu đây có phải là một cách để khiến các nhà đầu tư nhỏ nản chí trong chuyện đào sâu vào BCTN? Cần thực chất hơn một đôi điểm rải rác trên đây khi tổng hợp lại thì nó vẽ ra một bức tranh về BCTN khá giống với tổng thể TTCK, đó là chúng ta có một bức tranh hào nhoáng hơn quá khứ, nhưng thực chất bên trong không thay đổi nhiều.
Vắng thường niên tốt nhất 2013 Đối với một nhà đầu tư, nhà phân tách tài chính hay một nhà báo bắt đầu quan hoài tới một công ty mới, thưa thường niên (BCTN) là một trong nhiều nguồn thông tin mà họ tìm đến, để biết công ty này làm gì, định hướng thế nào, lỗ lãi ra sao, được quản ngại thế nào? nên chi, BCTN vừa là một công cụ vắng kết quả nhưng cũng là một dụng cụ kể chuyện về công ty cho công chúng.
Dù rằng chúng ta đang chuẩn bị cho ra đời sản phẩm phái sinh và ETF, tôi tự hỏi, nếu xảy ra tình trạng kém thanh khoản của các tài sản cơ sở thì điều gì sẽ xảy đến với thanh khoản và độ biến động của các sản phẩm phái sinh và ETF? Và người ta cũng biết rằng, độ biến động của chính sản phẩm phái sinh và ETF lại quay lại tác động đến tài sản cơ sở.
Đó là chưa nói có những thông điệp sử dụng nhiều thuật ngữ chuyên môn và rắc rối. Rút cục, xin lưu ý là, chúng ta không nên coi xét độ sáng tỏ và chất lượng thông báo chỉ ở bất kỳ một bộ phận nào, chả hạn như thường giới hạn nó trong BCTN, mà phải nhìn trong cách thông báo được truyền tải trên mạng Internet, ở các buổi đối thoại với cổ đông, báo chí và giới phân tích.
Tôi điểm qua khoảng 20 công ty trên thị trường và so sánh vắng của họ từ năm 2005 tới năm 2012, một số trường hợp không có mỏng năm 2005 thì bắt đầu từ bẩm sớm nhất của họ (chẳng hạn 2007, 2008). Với cá nhân tôi, rất khó để từ những thông tin trong đó nhận ra được nguy mà lại Tập đoàn có thể đối mặt trong lĩnh vực môi trường và điều không may đã xảy ra trong thời kì qua.
Các DN đạt giải trong kỳ bình chọn BCTN 2012 Nói đi thì phải nói lại, những vấn đề về tính sáng tỏ thông báo và BCTN không chỉ là của riêng Việt Nam. Nhưng tôi lại tự hỏi là, một nhà đầu tư nhỏ lẻ liệu sẽ hiểu như thế nào về những biện pháp quản trị rủi ro chung chung được đề cập trong các BCTN kiểu “công ty chủ động tính kỹ lưỡng… (một loạt thuật ngữ chuyên môn)… để hạn chế rủi ro tỷ giá”? Tôi tìm thấy những gương mẫu như thế này ở nhiều mỏng, vậy chúng cung cấp thông báo gì cho nhà đầu tư? Cung cấp nhiều thông báo hơn không có tức thị các thông tin đó dễ đọc, dễ hiểu và hữu dụng.
Đáng ngạc nhiên là sau gần 10 năm từ ngày tôi đọc được những điểm yếu kể trên, chúng vẫn tồn tại. Một BCTN tốt bao gồm các đặc điểm: kể một câu chuyện về công ty dễ hiểu, hấp dẫn, khái quát khuân mặt và triển vọng của công ty; cung cấp thông tin có ích cho nhà đầu tư và những người quan hoài khác; bảo đảm câu chuyện và thông tin đó đáng tin cẩn. Tóm tắt 4 điểm đó là (1) thanh khoản kém, vốn hóa thị trường và thanh khoản chỉ tập hợp vào một số ít cổ phiếu; (2) thiếu hố tiêu pháp lý cho việc cho vay chứng khoán cũng như giao thiệp trong ngày; (3) chính sách vĩ mô chưa ổn định; (4) chính sách quản lý rủi ro thị trường của nhiều CTCK vẫn chưa đủ chuẩn để tham gia vào chứng khoán phái sinh.
Từ chuyện về tổng thể thị trường Nhìn tổng thể thị trường, một phát biểu gần đây gây ấn tượng với tôi là nhận định của ông Phạm Ngọc Bích, Giám đốc khối khách hàng tổ chức CTCK Sài Gòn (SSI) về 4 điểm yếu của TTCK Việt Nam.
Nói vậy để thấy, dù chỉ là một trong những nguồn thông báo dành cho những người có quan tâm, nhưng BCTN ít nhiều phản chiếu được ban lãnh đạo công ty quan tâm tới cổ đông (shareholders) và các bên can dự (stakeholders) tới mức nào. Bài học của các thị trường đi trước cho thấy cái vòng xoáy đó vô cùng khó lường khi thanh khoản yếu và khả năng quản trị rủi ro của các tổ chức vận hành kém.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét